Hürmüz Boğazı’ndaki Aksamalar Küresel Çiftçiyi Zorluyor
Enerji ve Gübre Fiyatlarındaki Artış Üretimi Tehdit Ediyor
Hürmüz Boğazı’nda trafiğin durma noktasına gelmesi, küresel ölçekte enerji ve gübre fiyatlarını tırmandırırken, yüksek maliyetler nedeniyle çiftçilerin üretim süreçleri ciddi şekilde zorlaşıyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırı hazırlıkları ve İran’ın misilleme hamleleriyle tırmanan gerilim, bölgenin Hürmüz Boğazı üzerinden dünya enerji ve gübre piyasalarındaki merkezi rolü nedeniyle tarım sektöründe büyük bir risk oluşturuyor.
Enerjinin, gübre üretimi ve taşımacılığında temel bir girdi olması sebebiyle, bölgedeki kesintiler tarımsal girdi piyasalarında yüksek oynaklığa yol açıyor. Çatışma öncesinde 70-80 dolar seviyesinde olan petrol fiyatları 110 dolar bandına yükselirken, bu durum doğrudan üretim maliyetlerine yansıyor.
Enerji Maliyetleri Üretim Zincirini Vuruyor
Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre, ABD’de bir ay önce galon başına 3,6 dolar seviyesinde olan motorin fiyatı 5,5 doları aşmış durumda. Bir yıl öncesine oranla yüzde 50’den fazla artış gösteren motorin fiyatları; tarla hazırlığı, ekim, gübreleme ve ürün taşımacılığı gibi her aşamada çiftçinin maliyetini artırıyor. Enerji fiyatlarındaki bu yükseliş, hem gübre fabrikalarının işletme maliyetlerini hem de çiftlik içi operasyon giderlerini yukarı çekiyor.
Gübre Fiyatlarında Sert Yükseliş Trendi
Saldırıların başlamasıyla birlikte, büyük bir kısmı Orta Doğu’da üretilen gübrelerin fiyatları hızla tırmanışa geçti. Sınırlı sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedariki nedeniyle Hindistan ve Bangladeş gibi ülkelerdeki tesislerde üretim aksamaları yaşanıyor. Çin’in iç arzı korumak amacıyla ihracat kısıtlamalarını sıkılaştırması ise bahar ekim sezonundaki yoğun taleple birleşince fiyatları daha da yukarı çekiyor. Çatışma öncesi tonu 480 dolar olan üre fiyatı, güncel verilerle 750 dolara kadar yükseldi. Fitch Ratings, belirsizliklerin devam etmesi durumunda gübre fiyat varsayımlarının daha da artabileceği konusunda uyarıda bulunuyor.
Çiftçilerin Manevra Alanı Daralıyor
Amerikan Çiftlik Bürosu Federasyonu (AFBF) analizlerine göre, ABD’li çiftçiler jeopolitik gerilimlerin gölgesinde riskli bir ekim sezonuna giriyor. Girdi maliyetlerinin tarihi zirvelerde olması, çiftçileri gübreye daha az ihtiyaç duyan ürünlerin ekimine yönelmeye zorluyor. Orta Doğu’nun küresel üre ihracatının yarısını, amonyak ihracatının ise üçte birini gerçekleştirmesi, yaşanacak en küçük arz kesintisinin tüm dünyada hissedilmesine neden oluyor.
Dünya Genelinde Destek Paketleri Devreye Giriyor
İthal gübreye bağımlı olan ABD’de iç piyasa fiyatları yükselirken, Avrupa Birliği de tarım sektörünü korumak için harekete geçti. İspanya 877 milyon avroluk, Yunanistan ise 300 milyon avroluk destek paketleri açıkladı. İtalya’da dizel yakıtta indirim sağlanırken, Fransa kredi imkanları ve vergi kolaylıklarıyla çiftçinin üzerindeki yükü hafifletmeye çalışıyor.
